Σαν τέτοια ώρα στο βουνό – Ηρω’ι’κή καρδιά, τραγούδια του Μακεδονικού Αγώνα

Μακεδονία γη Ελληνική! Macedonia Hellenic land! Ο Θρήνος του Παύλου Μελά!
Παύλος Μελάς, ο Θρύλος του Μακεδονικού Αγώνα! Τραγούδι Απόστολος Τσέρνος.

”Σαν τέτοια ώρα στο βουνό ο Παύλος πληγωμένος,
μες τα νερά του αυλακιού ήτανε ξαπλωμένος. (Δις)

[Δεν κλαίω τη λαβωματιά, δεν κλαίω και το βόλι,
μον’ κλαίω που με άφησε η συντροφιά μου όλη.

Για σύρε, Δήμο μου πιστέ, στην ποθητή πηγή μου
και φέρε μου κρύο νερό, να πλύνω την πληγή μου].

Σταλαγματιά το αίμα μου για σε, Πατρίδα, δίνω,
για σε, Μακεδονία μας, να λάμπεις σαν τον Ήλιο”.

Μουσικολογικό Σχόλιο: Ήχος Δ’ Λέγετος κατά την επίδραση των διφωνιών των Ματζόρε δυτικών κλιμάκων. Ρυθμός αργός τετράσημος με εισαγωγή σε τρίσημο και σε ύφος κατά τα πένθιμα δρομικά των κηδειών.

Μου το τραγούδησαν (Απ. Τσέρνος) στην Πέλλα ο κ. Μιλτιάδης Μυλωνάς, η κ. Μαρία Παπακαρμέζη, η κ. Όλγα Σιάγαλη και ο θείος μου Ρίσκος Βασίλης, όπως το θυμόνταν από τα γλέντια που το τραγουδούσαν οι παρέες των Μακεδονομάχων. Το τραγούδι αυτό το έπαιζε η μπάντα του Γιώργου Ντομάτα στους γάμους, είτε ως δρομικό είτε ως επιτραπέζιο, μαζί με το τραγούδι ”Απορώ Μακεδονία”, που έχουμε προαναφέρει.

Θυμάται ο πατέρας μου (Απ. Τσέρνος), ότι το 1954, στον γάμο του αδελφού της μάνας μου, οι ζουρνατζήδες Ρίστας και Ντομάτας μπήκαν στο σπίτι με το τραγούδι του Παύλου Μελά. Ο παππούς της μάνας μου (Απ. Τσέρνος), μακεδονομάχος Ευάγγελος Σλοτνίκης, ανεψιός του Τάσου Σλοτνίκη ή μπαρμπα – Τάσου, όπως τον αναφέρει η Πηνελόπη Δέλτα στα ”Μυστικά του Βάλτου”, όταν άκουσε το νταούλι με τους ζουρνάδες αναλύθηκε σε κλάματα.

Όπως έχω προαναφέρει (Απ. Τσέρνος), το τραγούδι αυτό ήταν πολύ αγαπητό και ευρύτερα γνωστό, ιδιαίτερα δημοφιλές μέχρι και σήμερα στην περιοχή Καστοριάς. Το εισαγωγικό εμβατηριακό μέρος του τραγουδιού, το οποίο από την Καστοριά πέρασε το 1970 στις μπάντες της Γουμένισσας, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Θέλει να εκφράσει τον ενθουσιασμό με τον οποίο ο δοκιμαζόμενος λαός της Μακεδονίας υποδέχθηκε ως αρχηγό τον Παύλο Μελά και πόσο γρήγορα τελικά και απροσδόκητα χάθηκε.
Ενώ η στρατιωτική μουσική μπάντα, λοιπόν, υποδέχεται πανηγυρικά την άφιξη του, σταματά ξαφνικά και αρχίζει το αργό, λυπητερό, επιθανάτιο μέλος. Ορισμένες φορές στην πλατεία της Καστοριάς στα έθιμα του Δωδεκαημέρου όλες οι μπάντες μαζί έπαιζαν το τραγούδι του Π. Μελά.

Παραλλαγή του ποιητικού θέματος απαντά στο Ρουμλούκι (περιοχή Βέροιας Αλεξάνδρειας, Νάουσας) σε αργό χορευτικό ρυθμό 11/8 και σε άλλη μουσική. Η παραλλαγή περιέχεται στο λεύκωμα – CD του Λυκείου Ελληνίδων Αθηνών ”ΡΟΥΜΛΟΥΚΙ”, με τίτλο ”Παύλος Μελάς”.

Ο Παύλος Μελάς το Φθινόπωρο του 1904 επικεφαλής ομάδας 35 ανδρών εισήλθε στο κατεχόμενο από τους Τούρκους μακεδονικό έδαφος ως αρχηγός των αντάρτικων σωμάτων Μοναστηρίου και Καστοριάς.

Βρισκόταν στο χωριό Στάτιστα (σήμερα Π. Μελάς) της Καστοριάς στις 13-10-1904, όταν τον πρόδωσε στους Τούρκους η Βουλγαρική συμμορία του Μήτρου Βλάχου. Εκεί τραυματίστηκε θανάσιμα. Με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας, όνομα που πήρε από τον γιο του Μίκη και την κόρη του Ζωή, έγινε θρύλος και τραγούδι. Τα πολλά τραγούδια ήταν από μόνα τους πολλά ντουφέκια ενάντια στους ξένους προπαγανδιστές.

Τραγούδι : Απόστολος Τσέρνος, Ρούλα Τσέρνου, Όλγα Σιάγαλη και ο Γιώργος Μπαγιώκης.
Ορχήστρα Χάλκινων ”Οι Μακεδόνες”
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΤΟΜΑΤΑΣ (Κλαρίνο), ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΙΤΑΡΑΣ (Τρομπέτα, Τρομπόνι), ΤΑΣΟΣ ΔΙΣΚΟΣ (Τρομπέτα), ΣΙΜΟΣ ΚΕΤΙΚΟΓΛΟΥ (Τρομπόνι, Ευφώνιο), ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΚΑΙΚΤΣΙΔΗΣ (Τούμπα), ΤΡΑΙΑΝΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ (Κόρνο), ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΛΛΙΩΤΑΚΗΣ (Ακορντεόν), ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΝΑΣ (Γκράν Κάσα), ΣΤΑΘΗΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΗΣ (Κιθάρα).
Έρευνα – Καταγραφή – Παραγωγή : Απόστολος Τσέρνος.

Πηγή: ο γαρεφιώτης