«Τα λευκά καράβια»-Πως σώθηκαν Έλληνες από τον λιμό της Κατοχής

Γράφει ο Δημήτρης  Ιωάννου

Πρόκειται για μια άγνωστη διεθνή ανθρωπιστική επισιτιστική επιχείρηση, που έσωσε τους Έλληνες από ένα γενικευμένο λιμό την περίοδο της κατοχής!

Την γνωρίζουν ελάχιστοι…

Κανείς ωστόσο δεν θυμάται τους ήρωες ανθρωπιστές-Έλληνες και ξένους-,που τα έβαλαν με τους κατακτητές και έσωσαν χιλιάδες εξαθλιωμένους από ένα αργό και βασανιστικό θάνατο.

Ο ΛΙΜΟΣ ΤΟΥ 1941-42

Ο λιμός στοίχισε τη ζωή σε 45.000 περίπου ανθρώπους εκείνο το χειμώνα του 1941 – 42, η επισιτιστική όμως κρίση συνεχίστηκε σε όλη την περίοδο της κατοχής.

Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός σε έκθεσή του μετά την απελευθέρωση εκτιμούσε ότι 250.000 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους άμεσα ή έμμεσα από την πείνα.

Τα περισσότερα θύματα καταγράφονται σε όσους βρίσκονταν στη χαμηλότερη κοινωνική κλίμακα χωρίς περιουσιακά στοιχεία ή κοινωνικές διασυνδέσεις.

Πολλά θύματα υπήρξαν ανάμεσα στους τραυματίες και αρρώστους του στρατού που είχε πολεμήσει στην Αλβανία, οι περισσότεροι από τους οποίους αφέθηκαν στην τύχη τους και πέθαναν στα νοσοκομεία που νοσηλεύονταν.

Μια ομάδα ανθρώπων οι οποίοι στελέχωναν τον Ερυθρό Σταυρό στην Αθήνα, ήταν οι πρώτοι που κινητοποιήθηκαν για να δοθεί μια λύση στο αδιέξοδο.

Ένα πρόσωπο με μεγάλη συνεισφορά ήταν ο Αριστοτέλης Κουτσουμάρης (1895 – 1969).

Πτυχιούχος Νομικής, ήταν από τους πρώτους που επιλέχθηκαν από την Σκότλαντ Γιαρντ για να στελεχώσουν το νεοσύστατο Σώμα της Αστυνομίας Πόλεων.

Φίλος του Ελ. Βενιζέλου που αποχώρησε από την Αστυνομία το 1932.

Ήταν ο άνθρωπος που στη διάρκεια της κατοχής συνέλαβε την ιδέα της δημιουργίας ενός φωτογραφικού λευκώματος με τα θύματα του φονικού λιμού, το οποίο θα προωθείτο στο εξωτερικό με σκοπό την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης έτσι ώστε να αρθεί ο ναυτικός αποκλεισμός και να αποσταλούν τρόφιμα στην Ελλάδα.

Το έργο αυτό, κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη των Γερμανών, υλοποιήθηκε από μια ομάδα έμπιστων αστυνόμων και υπαλλήλων του Ερυθρού Σταυρού στην Αθήνα.

ΟΙ ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΗΡΩΕΣ

Μια προσπάθεια που θα γινόταν τελικά καθοριστική για την επιβίωση της χώρας ήταν η πρωτοβουλία μιας ομάδας Ελληνοαμερικανών με επικεφαλής τον επιχειρηματία Σπύρο Σκούρα (1893-1971), ένα ταπεινό λαντζέρη από την Ηλεία που κατάφερε να γίνει ο ισχυρότερος άνδρας του Χόλιγουντ, ο οποίος σταθερά υποστήριζε τα ελληνικά συμφέροντα στην Αμερική.

Η Greek War Relief Association συστάθηκε τον Οκτώβριο του 1940 με σκοπό την παροχή βοήθειας στην εμπόλεμη Ελλάδα, και πράγματι η οργάνωση αυτή αποδείχτηκε επιτυχημένη και υποδειγματική, αποστέλοντας μεγάλη ποσότητα τροφίμων, ρουχισμού και ιατροφαρμακευτικού υλικού.

Γρήγορα η Ένωση προσέλκυσε το ενδιαφέρον πολλών επώνυμων Αμερικανών όπως ο Μπομπ Χόουπ, η Σίρλεϊ Τέμπλ, ο Μπινγκ Κρόσμπι, ο Κλαρκ Γκεϊμπλ και άλλοι οι οποίοι έλαβαν μέρος σε φιλανθρωπικές εκστρατείες, ραδιοφωνικούς μαραθώνιους κ.λπ.

Όταν τα μέλη της οργάνωσης πληροφορήθηκαν μετά την παραλαβή του φωτογραφικού λευκώματος την οικτρή κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα το χειμώνα του 1941 – 42, ο σκοπός ήταν πλέον ένας και μοναδικός.

Η άρση του ναυτικού αποκλεισμού, ώστε τρόφιμα και ιατρική βοήθεια να φτάσουν στη δοκιμαζόμενη χώρα.

Από την πρώτη στιγμή αρωγός στάθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Αθηναγόρας (μετέπειτα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως).

Στην προσπάθεια αναζήτησης μιας τελικής λύσης τα μέλη της Greek War Relief Association προσέγγισαν τη Σουηδική κυβέρνηση, διατυπώνοντας το ερώτημα αν θα ήταν δυνατή η ναύλωση κάποιων σουηδικών πλοίων, τα οποία χωρίς να είναι υπό τον έλεγχο των Συμμάχων ή του Άξονα, θα μπορούσαν να διέλθουν από τη ζώνη του ναυτικού αποκλεισμού.

Η Σουηδία ανταποκρίθηκε θετικά, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να διαθέσει από 8 έως 14 πλοία.

Η γερμανική κυβέρνηση συμφώνησε, υπό την προϋπόθεση, ότι η συμφωνία θα ίσχυε εφόσον θα ετίθετο υπό την αιγίδα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και όχι της Greek War Relief Association.

Οι Γερμανοί επίσης έβαλαν όρο ότι καμία δημοσιότητα δεν θα έπρεπε να δοθεί και διαβεβαίωσαν ότι δεν θα δέσμευαν τα τρόφιμα στην Ελλάδα.

Δύο άνθρωποι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για την υλοποίηση του συγκεκριμένου εγχειρήματος.

Ο πρώτος είναι ο Σουηδός διπλωμάτης Πωλ Μον, ο οποίος κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα κατάφερε πράγματι πάρα πολλά.

Τα οργανωτικά του προσόντα, σε συνδυασμό με τις διοικητικές του ικανότητες, είχαν ως άμεσο αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ογκώδους και πρωτοφανούς για τα ελληνικά δεδομένα μηχανισμού διανομής τροφίμων.

Ο δεύτερος είναι ο Σουηδός δημοσιογράφος Gunnar Cederskiold, ο οποίος προπολεμικά είχε εργασθεί σαν δημοσιογράφος στην Αθήνα.

Ήταν αυτός, που σαν μέλος του Ερυθρού Σταυρού, μεσολάβησε στη Σουηδική κυβέρνηση για την οργάνωση ενός προγράμματος διαρκούς αποστολής ειδών πρώτης ανάγκης στην Ελλάδα, κλείνοντας μάλιστα συμφωνίες ο ίδιος με σουηδικές ναυτιλιακές εταιρείες που θα υλοποιούσαν το δύσκολο εγχείρημα της μεταφοράς.

Το επιχειρησιακό σχέδιο του Cederskiold ήταν απλό.

Σουηδικά πλοία θα εκτελούσαν μηνιαίες αποστολές στην Ελλάδα μεταφέροντας 15.000 τόνους καναδικού σιταριού αφού προηγουμένως τα εμπόλεμα κράτη θα είχαν εγγυηθεί την ελεύθερη δίοδο των πλοίων.

Τα τρόφιμα θα διανέμοντο αποκλειστικά στον άμαχο πληθυσμό με τη σύσταση Ελεγκτικής Επιτροπής, αποτελούμενη από επτά Σουηδούς και επτά Ελβετούς με πρόεδρο τον Σουηδό διπλωμάτη Πωλ Μόν.

ΤΑ «ΛΕΥΚΑ ΚΑΡΑΒΙΑ»

Έτσι ξεκίνησε η δημιουργία του «Λευκού Στόλου» που τον αποτελούσαν φορτηγά πλοία.

Τα ονόματά τους:

Camelia, Hallaren, Virginia, Akka, Bardaland, Erow, Fenris, Formosa, Mangalore, Mongabarra, Radmanso, Sagga, Sicillia, Tamara, Stureborg, Wiril, Transatlantics, Yarrawonga.

Τα πλοία ήταν ολόλευκα αλλά η πλώρη τους από την επιφάνεια της θάλασσας μέχρι το κατάστρωμα και σε πλάτος ως τα όκια ήταν μαύρη.

Στο κέντρο της κάθε πλευράς του πλοίου ήταν ζωγραφισμένη η Σουηδική Σημαία ενώ στα αριστερά αναγραφόταν το όνομα του πλοίου και στα δεξιά η ονομασία της χώρας. Στα άκρα των δύο πλευρών υπήρχε το διακριτικό του Ερυθρού Σταυρού ενώ στους ιστούς και στην πρύμνη κυμάτιζε η Σουηδική Σημαία.

Τα πλοία ξεκινούσαν από τη Σουηδία και με πορεία όσο το δυνατόν βορειότερα για ασφάλεια κατευθυνόντουσαν σε Καναδά και Αργεντινή για να φορτώσουν κυρίως σιτηρά.

Στη συνέχεια κατευθυνόντουσαν στη Μεσόγειο με προορισμό στο λιμάνι του Πειραιά.

Ένα σύστημα πλευρικού φωτισμού τα φώτιζε τη νύκτα ενώ τρεις φορές την ημέρα έδιναν το στίγμα τους στο Βερολίνο.

Έπλεαν το ένα πίσω από το άλλο, στο Γιβραλτάρ ελέγχονταν από τους Άγγλους, έκαναν τον γύρο της Κρήτης, έπαιρναν πορεία προς το Καστελλόριζο και τα παράλια της Μ. Ασίας για να καταλήξουν στον Πειραιά, όπου γινόταν ο τελικός έλεγχος από τις γερμανικές κατοχικές δυνάμεις.

Με τον καιρό στα «Λευκά Καράβια» επετράπη να δένουν και στη Θεσσαλονίκη.

Το πρώτο πλοίο που ναυλώθηκε ήταν το Radmanso και ακολούθησαν το Sicilia που κατέπλευσε στο λιμάνι του Πειραιά στις 14 Φεβρουαρίου 1942 μεταφέροντας 2.288t σιτάρι.

Οι μεταφορές αυτές δεν ήταν εύκολες. Βρισκόμαστε στην κορύφωση των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα και τα χτυπήματα είναι συνεχή και τις περισσότερες φορές τυφλά.

Γεγονός είναι  ότι τα «Λευκά Καράβια» δεν υπέστησαν επιθέσεις από τις γερμανικές δυνάμεις.

Αντίθετα το Stureborg βυθίστηκε ανοικτά της Κύπρου μετά από βομβαρδισμό βρετανικών αεροπλάνων, το Hallaren δέχτηκε αεροπορική επιδρομή από αμερικανικά αεροπλάνα, το Eros βυθίστηκε την 1η Ιανουαρίου 1943 κοντά στη Φολέγανδρο καθώς και το Fenja στις 13 Ιουνίου 1943 μεταξύ Καλύμνου  – Τουρκίας.

Το Camelia στις 29 Δεκεμβρίου 1943 προσέκρουσε σε νάρκη στο λιμάνι Θεσσαλονίκης αλλά κατάφερε να ρυμουλκηθεί στην Κωνσταντινούπολη για να επισκευαστεί όπως και το Wiril το οποίο στις 7 Φεβρουαρίου 1944 ενώ ξεφόρτωνε το πολύτιμο φορτίο του δέχτηκε επιθέσεις αεροπλάνων της RAF με τραγικό απολογισμό 18 νεκρούς και 50 τραυματίες (πλήρωμα και λιμενεργάτες).

Το πλοίο μεταφέρθηκε κι αυτό στην Κωνσταντινούπολη όπου επισκευάστηκε.

ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΤΙΜΗ

Οι Έλληνες, αισθανόμενοι την υποχρέωση να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους σε εκείνες τις χώρες και τα πρόσωπα που τους είχαν συμπαρασταθεί στη διάρκεια της μεγάλης κατοχικής περιπέτειας, αποφάσισαν να μετονομάσουν δρόμους για να τους τιμήσουν.

Η ονοματοδοσία δρόμων ήταν πράγματι μια ενέργεια τιμητικού χαρακτήρα χωρίς κόστος.

Περισσότερο επιτυχημένη για τυπικούς και ουσιαστικούς λόγους ήταν η μετονομασία το 1945 από τη Δημοτική Αρχή, ενός τμήματος της οδού Σπευσίππου στο Κολωνάκι σε οδό Σουηδίας.

Η συνεισφορά της Greek War Relief Association στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού ώστε να υλοποιηθεί το επισιτιστικό πρόγραμμα για τη δοκιμαζόμενη Ελλάδα υπήρξε μεγάλη. Με τη βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού η Ένωση κατόρθωσε να υλοποιήσει το μεγαλύτερο πρόγραμμα επισιτιστικής βοήθειας κατά τη διάρκεια του Β’ Π.Π. αποστέλλοντας 101 πλοία στην Ελλάδα, τα οποία παρέδωσαν 647.153t σιτάρι και άλλα τρόφιμα, 2.878t ρουχισμού και 19.601t φαρμάκων και ιατρικών προμηθειών. Η αξία του προγράμματος ανήλθε σε 70.000.000 $ από τα οποία τα 13.000.000 $ δόθηκαν από την Ένωση.

Πληροφορίες

navalhistory.gr
Δημήτρης Μπαλόπουλος
Βαλντέν Άξελ Σωτήρης, «Η ανθρωπιστική βοήθεια στην κατοχική Ελλάδα. Η σουηδική αποστολή του Ερυθρού Σταυρού 1942 1943» Θεμέλιον, Αθήνα

Πηγή: Militaire.gr