“TO ΠΑΝΗΓΥΡΑΚΙ” (ἀκριτικό τραγούδι)

Tο “ΠΑΝΗΓΥΡΑΚΙ” όπως τραγουδήθηκε στις 3/4/1999 από ομάδα Αραχωβιτών με συνοδεία από πίπιζες και νταούλι.

Το video έγινε από αποσπάσματα από το ντοκυμαντέρ”Το Πανηγυράκι του Αφέντη Άι Γιώργη στην Αράχωβα του Παρνασσού” που επιμελήθηκε ο Ηρακλής Κυροδήμος και αποτελεί παραγωγή του “ΕΝΑ” ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Το φωτογραφικό υλικό είναι από το αρχείο του Λουκά Παπαλεξανδρή.

ΤΟ ¨ΠΑΝΗΓΥΡΑΚΙ¨
ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΘΡΥΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ

Τραγούδι χορευτικό το ¨Πανυγηράκι¨, έχει δική του μουσική και δικά του χορευτικά βήματα (χορός Αραχωβίτικος στα τρία ). Είναι πολύστιχο αφηγηματικό τραγούδι, που βασίστηκε σε προϋπάρχουσα λαϊκή παράδοση.

Η σημασία του είναι συμβολική. Πανηγυράκι είναι η μάχη της Αράχωβας και δράκος η Τουρκιά που κρατάει τη λευτεριά: το νερό. Μούλες οι ραγιάδες , στοιχειά η κλεφτουριά και λιανομούλαρα οι έφηβοι , και οι «τρεις λυγερές» οι τρεις μεγάλες δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία.

Το τραγούδι

Πανηγυράκι γίνεται ψηλά στον Άγι Γιώργη.
Μαριγώ Φραγκόπουλο.
Το πανηγύρι ήταν πολύ κι ο τόπος ήταν λίγος.
Δοξασμένη η χάρη Του.
Βαστάει ο δράκος το νερό, διψάει το πανηγύρι.
Έρχουμ’, έβγα , δέξε με.
Σκάσαν οι μούλες για νερό και τα στοιχειά απ’ τη δίψα,
Γέροντες χορεύουνε.
Κι αυτά τα λιανομούλαρα επέσανε για ψόφο.
Τώρα ανθίζουν τα κλαριά.
Τρείς λυγιρές συνάχτηκαν, να παν’ να πούν του δράκου:
Δοξασμένη η χάρη Του.

Απόλα δράκο μ’ το νερό να πιεί το πανηγύρι.

Μαριγώ Φραγκόπουλο.
Βάλαν τις μπόλιες ανοιχτά και στα μαλλιά τους μόσχο,
Γειά χαρά σου άνοιξη.
Κρεμάσαν και τ’ αρμάθια τους ως την ποδιά τους κάτω.
Από βραδύς τοιμάστηκαν, το δράκο ν’ ανταμώσουν,
και την αυγούλα με δροσιά στον Παρνασσό τραβάνε.
Στη Γούρνα σαν ροβόλησαν μπροστά ’νας Καβαλλάρης.
Κρατούσε και στο χέρι του ολόχρυσο κοντάρι.
Τώρα ο δράκος μούγκρισε και βγήκε απ’ τη σπηλιά του.
Και με τη γνώμη σκέφτηκε και με το νού του λεει:

Καλώς το γιώμα πώρχιται, καλώς το κολατσιό μου.

Τις λυγιρές αγνάντεψε και τρέχει να τις φτάγει.
Μ’ ο Καβαλλάρης χύμηξε και τον ποδοπατάει.
Του δράκου κακοφάνηκε, πολύ του βαρυφάνη.
Τυλίγεται στο άλογο, με λύσσα πολεμάει,
να καταπιεί το άλογο μ’ όλο τον Καβαλλάρη.
Βγάζει φωτιά απ’ το στόμα του, ουρλιάζει και μουγκρίζει.
Μα με τις τρεις τις κονταριές ο δράκος ξεψυχάει.
Κι ο Καβαλλάρης άφαντος, με τον ψαρί του …πάει.
Κι η Λάμνια αναστέναξε, του βρόντου η δυχατέρα.
Πάει απολάει το νερό να πιεί το πανηγύρι.
Κάμαν σταυρό οι λυγιρές, στον Άγιο τάξαν τάμα,
και πίσω πάλι γύρισαν, να πάν στο πανηγύρι.
Ηύραν αρνιά να ψένουνε, κριγιάρια σουβλισμένα.
Κι οι γέροι σέρναν το χορό, ξοπίσω παλληκάρια,
και πάρα πίσω λυγιρές κοντά με τους λεβέντες.

ΠΗΓΕΣ :

*« Ο Αφέντης Αϊ Γιώργης της Αράχωβας και το Πανηγυράκι», της Καλής Γ. Λούσκου και Ευάγγελου Ν. Νικολιδάκη.

*«Η Αράχωβα του Παρνασσού» του Τ. Λάππα.

* Mουσική Γιάννη Κ. Σύρου.

Cχέδιο από Αραχωβίτικο καρπίτι

Η τριήμερη γιορτή προς τιμήν του Άι Γιώργη, το ξακουστό Πανηγυράκι, παραμένει αναλλοίωτη στο χρόνο. Έτσι κάθε χρόνο του Αγίου Γεωργίου, συνήθως τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, η Αράχωβα επί τρεις ημέρες γιορτάζει τον πολιούχο της Άγιο Γεώργιο.Οι Αραχωβίτες κάθε ηλικίας πανηγυρίζουν ντυμένοι τις πατροπαράδοτες φορεσιές τους: το σιγκούνι, τη φουστανέλα και την καμζόλα. Ιδιαίτερα λαμπρή και κατανυκτική, μέσα σε κωδωνοκρουσίες και κανονιοβολισμούς, είναι η λιτανεία της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, που γίνεται μετά τον Εσπερινό της Παραμονής.

Παμπάλαια Ελληνικά έθιμα επιζούν στην τριήμερη αυτή γιορτή. Αγώνες αθλητικοί στα άλματα, στο λιθάρι, στην πάλη, στο δρόμο και στο σήκωμα της πέτρας.

Αξιοθαύμαστοι είναι οι γέροντες στο αγώνισμα του ανηφορικού δρόμου πάνω απ’ την εκκλησιά, στο χώρο της ιστορικής μάχης. Η γιορτή τελειώνει με κοινό τραπέζι στην αυλή της εκκλησιάς, που είναι ο στίβος των αγώνων, αλλά και το χοροστάσι, που γεμίζει απ’ τη λεβεντιά των ρουμελιώτικων χορών.

Η θρησκευτική κατάνυξη και η πολεμική ατμόσφαιρα συνταιριάζουν αρμονικά στο Αραχωβίτικο Πανηγυράκι, στο οποίο υπάρχει ένα στοιχείο μοναδικό, που δεν υπάρχει σε κανένα τόπο. Είναι η πολεμική ατμόσφαιρα της γιορτής με τις βολές των κανονιών, την πολεμική σάλπιγγα, τη σύνδεση με την ένδοξη μάχη του 1826, και βέβαια με το ίδιο κέντρο αναφοράς την ευλάβεια στον Άγιο Γεώργιο.

Συμπερασματικά, το Πανηγυράκι είναι γιορτή προς τιμή της μνήμης του Μεγαλομάρτυρα Αγίου Γεωργίου. Έχει δε προσλάβει και εθνικό περιεχόμενο, ως επινίκιος εορτασμός της καθοριστικής για τον Εθνικοαπελευτερωτικό Αγώνα μάχης του 1826 , η οποία δέθηκε αδιάσπαστα με τον Άγιο Γεώργιο. Τα αγωνιστικά έθιμα, οι Ελληνικοί χοροί, τα τραγούδια και η συμμετοχή των εορταστών σε κοινή τράπεζα τονίζουν τον Ελληνικότατο χαρακτήρα της γιορτής. Καθώς δε όλα γίνονται γύρω από την εκκλησία, αποδείχνουν, πως το Πανηγυράκι είναι μια γνήσια Ρωμαίικη γιορτή, γιατί αναδείχνει το Ναό κέντρο της σύνολης ζωής, δημιουργώντας έτσι μέσα από τη λατρεία ψυχική και εθνική συνταύτιση.

Στην Αράχωβα η παράδοση δεν είναι ξεκομμένη από την πραγματικότητα, αλλά είναι έκφραση ψυχική και βίωμα του Αραχωβίτη της κάθε ηλικίας.

Πηγές:
Το Πανηγυράκι του Άη Γιώργη στην Αράχωβα
Σύγχρονη Αράχωβα και Παράδοση